Skąd pochodzi idea przekazywania 1% podatku na rzecz organizacji pożytku publicznego w Polsce? Jako pierwsi część swoich podatków na rzecz instytucji innych niż skarb państwa mogli przekazać obywatele Hiszpanii i Włoch. Władze tych państw wprowadziły odpowiednie przepisy w latach powojennych. Dzięki nim podatnicy zyskali prawo przekazania części swoich dochodów kościołowi katolickiemu.
Ten pomysł zrobił karierę w środowiskach organizacji pozarządowych, szczególnie w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. Szybko zauważono, że mechanizm pozwalający podatnikowi osobiście dysponować częścią pieniędzy oddawanych fiskusowi, może wzmocnić instytucje społeczeństwa obywatelskiego. Przywilej decydowania o losach części podatku przyczynić miał się również do zwiększenia zaangażowania obywateli w działalność filantropijną. Te intuicje, przynajmniej częściowo, znalazły swoje potwierdzenie w – również polskiej – rzeczywistości.

Jako pierwsze prawo o 1% wprowadziły Węgry. Od 1997 r. obywatele Węgier mają możliwość przekazać 1% swojego podatku na rzecz wybranej organizacji pozarządowej oraz 1% na rzecz wybranego kościoła. Zgodnie z wprowadzonymi przepisami, beneficjentami 1% mogą być stowarzyszenia, fundacje, które działają co najmniej dwa lata, a także fundacje publiczne (quasi NGO) oraz instytucje publiczne typu opery, muzea czy biblioteki. Podatnicy mogą wspierać te organizacje i fundacje publiczne, które prowadzą działalność o charakterze pożytku publicznego. W ustawie zapisano - podobnie jak w rozwiązaniu polskim - listę dziedzin, które mieszczą się w sferze pożytku publicznego. Jednak inaczej niż w Polsce, organizacje nie muszą się nigdzie rejestrować.

Na Słowacji przedstawiciele organizacji pozarządowych już od 1998 r. prowadzili lobbing na rzecz wprowadzenia podobnych rozwiązań jak na Węgrzech. Odpowiednią ustawę o opodatkowaniu osób fizycznych wprowadzono w roku 2000. Organizacje mogły ubiegać się o pieniądze podatników od 1 stycznia 2001 r. Co ciekawe, mechanizm przekazywania tych pieniędzy został opracowany przez same organizacje, a od 2004 r. ustawa działa także w odniesieniu do osób prawnych.

Aby organizacja mogła ubiegać się o pieniądze z 1%, musi być zarejestrowana jako organizacja pozarządowa, prowadzić działalność co najmniej rok, być właścicielem rachunku bankowego oraz nie może mieć żadnych zaległości w relacjach z Urzędem Skarbowym. 1% podatku można przekazać także na rzecz instytucji kościelnych i stowarzyszeń religijnych.

Prowadzona jest rejestracja beneficjentów 1%, aczkolwiek początkowo zastanawiano się nad jej zasadnością. Jednakże, po przeprowadzonych w 2002 r. badaniach, okazało się, że znaczna część społeczeństwa słowackiego nie darzy organizacji społecznych zaufaniem. Rejestry beneficjentów 1% mają zatem służyć temu, aby podatnik mógł się upewnić, że dana organizacja jest rzetelna i warto jej przekazać pieniądze. Okazuje się jednak, że cel ten jest realizowany tylko częściowo, ponieważ lista nie jest na bieżąco aktualizowana. Rejestracji beneficjentów dokonują notariusze, gdyż Urzędy Skarbowe stwierdziły, że nie dysponują odpowiednimi środkami pieniężnymi ani osobowymi, aby zajmować się ta procedurą.

W naszym kraju możliwość przekazania 1% na rzecz organizacji pożytku publicznego reguluje Ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie z dnia 24 kwietnia 2003 r. W myśl tej ustawy organizacjami pożytku publicznego są wszystkie te instytucje, które działają na rzecz grup społecznych znajdujących się w sytuacji trudnej w stosunku do pozostałej części społeczeństwa. Organizacje pożytku publicznego są zobowiązane do wprowadzenia określonych zmian w statucie (między innymi powołania zgromadzenia walnego), prowadzenia sprawozdań finansowych i merytorycznych oraz do poddania się nadzorowi ministra polityki społecznej i starosty. Dopiero po spełnieniu tych wymagań mogą ubiegać się o otrzymanie 1% podatku od płacących go osób fizycznych oraz prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą.